Bu yazıda cinsellikle ilgili obsesyon ve kompülsiyonlarla ilgili Çift ve Evlilik Terapisti Alegra Kastens’in kaleme aldığı harika yazının çevirisini sizlerle paylaşıyor olacağım.
“Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) ile yaşamak, kişinin yaşadığı tekrar eden, istenmeyen ve girici nitelikteki düşüncelerdir.
Obsesyonların içeriği büyük ölçüde değişiklik gösterir. Bazıları kirlenme korkularını içerse de, kirlenme ile ilgili endişeler takıntı temalarının küçük bir yüzdesini oluşturur. Obsesif düşünceler genellikle “tabu” niteliğinde olur. Örneğin, OKB’si olan biri şiddet içeren düşünceler ve imgeler (örneğin, kendini veya başkalarını öldürmek), rahatsız edici cinsel düşünceler ve imgeler (örneğin, çocuklar, aile üyeleri, hayvanlar, dini figürler vb. ile ilgili cinsel düşünceler) ya da birinin inancına aykırı olan küfürlü düşünceler yaşayabilir.
Bu düşüncelerin (obsesyonların) yarattığı kaygıyı azaltmak veya kötü bir şey olmasını engellemek için kişiler kompülsif davranışlarda bulunurlar. Cinsellikle ilgili konuları içeren OKB ile başa çıkan kişi, cinsel yakınlık da dahil olmak üzere yaşamın hemen hemen tüm alanlarını etkileyen bir durumla mücadele etmek zorunda kalabilir.
OKB’nin Cinsellik ve Yakınlık Üzerindeki Etkisi
OKB sınır tanımaz. İnatçı düşünceler her yerde ortaya çıkabilir. Yatak odası ya da cinsel ilişkiye girmeyi seçtiğiniz herhangi bir yer de bundan muaf değildir. OKB’nin cinsellik üzerindeki etkisi, kişinin takıntı teması ve belirtilerine bağlı olarak kişiden kişiye değişir. OKB’nin birinin cinsel yaşamını ve yakınlığını olumsuz etkileyebileceği bazı yollar şunlar olabilir:
- Cinsellik, OKB’yi tetikleyebilir ve bu, o kişinin maruz kalma ve tepki önleme (ERP) tedavisinin bir parçası haline gelebilir.
- Cinsellik, takıntılarla ilgili çözüm bulmak, kanıtlamak veya kesinlik aramak için kompulsif olarak kullanılabilir ve bu önlenmelidir.
- OKB tedavisinde kullanılan ilaçların yan etkisi olarak azalmış libido ve orgazm olamama durumu, ya da OKB’nin artırdığı anksiyete sonucu cinsel yaşam üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir.
- Eğer bu konuda mücadele ediyorsanız, yalnız değilsiniz. ERP ve farkındalık becerileri cinsel yaşamınızı iyileştirebilir.
Girici Düşünceler Cinsel İlişki Sırasında Ortaya Çıktığında
Herkes müdahaleci düşünceler yaşar, ancak OKB ile başa çıkanlar için bu düşünceler, beyinlerinin yapısı nedeniyle takılı kalır.
OKB’si olan kişilerde, beyinde tehlike olmadığında bile yanlış alarmlar veren aşırı aktif bir korku merkezi vardır. Örneğin, gece yarısı yangın alarmınızın yanlış bir alarmla çaldığı zamanki korkuyu düşünün. Bu, OKB’si olan kişiler için sık sık gerçekleşen bir durumdur.
İstenmeyen düşünceler, tekrar tekrar zihne girer ve kişinin en çok sevdiği şeylere saldırır. Bazıları için bu, çocuklarla, aile üyeleriyle, dini figürlerle cinsel ilişkiye girmekle ilgili istenmeyen düşünceler veya imgeler olabilir. Diğerleri içinse sevdiklerine zarar verme ile ilgili istenmeyen düşünceler veya imgeler olabilir. Bu düşünceler, OKB’si olan kişi için sadece aşırı derecede kaygı uyandırıcı olmakla kalmaz, aynı zamanda büyük bir cinsel isteksizlik kaynağıdır.
Kişi uyarılmış ve cinsel ilişkiye hazır hissediyor olsa bile, OKB ile yaşayanlar için cinsel aktiviteye girmek, düşüncelerinin içeriği nedeniyle tetikleyici olabilir. OKB tedavisi gören birçok kişi şu korku ve endişeleri dile getirir:
- “Cinsel ilişki sırasında düşüncelerin zihnime gelmesini istemiyorum. Bu beni korkutur ve cinselliği mahveder.”
- “Ya orgazma ulaştığımda inatçı bir düşünce zihnime gelirse? Bu, bu düşünceden hoşlandığım anlamına mı gelir?”
- “Ya diğer zamanlarda olduğu kadar uyarılmadıysam ve bu, takıntılarımın ‘doğru’ olduğunu kanıtlarsa?”
- “Ya cinsel ilişki sırasında aniden kontrolden çıkıp partnerime zarar verirsem?”
Bu noktada mindfulness (farkındalık) ve ERP tedavisi devreye girer. Gerçek şu ki, düşüncelerimizin çoğu zaman kontrolümüz dışında olduğu bir gerçektir. Müdahaleci düşünceleri duraklatma düğmesine basamayız ve onları bastırmaya ne kadar çok çalışırsak, o kadar fazla istenmeyen düşünceye sahip oluruz.
Psikolog Daniel Wegner’ın düşünce bastırma üzerine yaptığı araştırma bunun kanıtıdır. Çalışmasında, bir grup katılımcıdan 5 dakika boyunca beyaz bir ayıyı düşünmeleri istendi. Diğer grup ise 5 dakika boyunca beyaz bir ayıyı düşünmemeleri konusunda talimat aldı. Bu çalışmanın sonuçları, beyaz bir ayıyı düşünmemeleri istenen katılımcıların, beyaz bir ayıyı düşünmeleri istenen katılımcılardan daha fazla beyaz ayıyı düşündüklerini ortaya koydu.
Bu bulgular, düşünce bastırmanın işe yaramadığını—ne yatak odasında ne de başka bir yerde—gösteriyor. Bu durum size iki seçenek sunuyor: cinsellikten kaçınmak ve OKB’nin hayatınızı nasıl yöneteceğine izin vermek ya da cinselliğe kendinizi maruz bırakmak ve değerlerinizin hayatınızı nasıl yönlendireceğine izin vermek.
ERP Tedavisinde Cinsellik
ERP, bir kişinin korkularıyla tekrar tekrar yüzleşmesini ve kompulsiyonları ortadan kaldırmayı içeren bir tür davranış terapisidir. OKB tedavisinde altın standart olarak kabul edilir.
ERP, kişinin kaygı duyduğu ve temas etmek istemediği uyaranlara kademeli ve tekrarlayan şekilde yaklaştıktan sonra zamanla anksiyetenin azalmasını sağlayan alışkanlık kazanımını (habituasyon) kolaylaştırabilir. (Burada aklınıza en kötü kabuslarınızla başbaşa kalmak gelmesin. Hiçbir terapist sizin güvenliğinizi tehlikeye atacak bir ERP prosedürü uygulamaz. Bu prosedür sizin ve terapistinizin ortak kararıyla planlanır ve sizin en az kaygılandıran durumlardan başlanarak aşamalı olarak doz arttırılır. Tabi ki en yüksek noktalarda işe yaramayacak şekilde iğrenç, tehlikeli ve korkutucu egzersizler planlanmaz. Bu yönde duyumlarınız varsa bunlar şehir efsanesidir.) ERP ayrıca inhibe edici öğrenmeyi de kolaylaştırır; bu süreçte kişi, korktuğu sonucun beyninin inandığı kadar olası olmadığını ve korktuğu uyaranlarla ilişkili rahatsızlık ve anksiyeteyi tolere edebileceğini öğrenir.
Maruz Bırakma Olarak Cinsellik
Beyni yeniden yapılandırmak için, OKB’si olan bir kişinin, kompulsiyonlara girmeden korktuğu şeye temas etmesi gerekir. Bir danışan cinselliğe değer veriyor ve bunu yaşamak istiyorsa, cinsellik ERP prosedürünün bir parçası haline gelir.
Maruz Kalma (Deneyimleme)
OKB’si olan biri cinsel aktiviteye girdiğinde, beyinleri girici ve inatçı düşüncelerle dolabilir. Bu durum genellikle kişiyi korkutur ve cinsellikten kaçınmalara yol açar.
Bu kaçınma davranışı, yani bir kompulsiyonu engellemek için, bir terapist cinselliği bir maruz bırakma olarak belirleyebilir. Cinsel ilişki sırasında zihinsel uyarıcılara (düşünceler ve imgeler) maruz kalmanın yanı sıra, semen, ter gibi kirlenme takıntıları olan kişiler için cinsel ilişki sırasında fiziksel uyarıcılara yönelik de bir ERP prosedürü planlanır.
Tepki Önleme
Tepki önleme, cinsel ilişki sırasında kompulsiyonları ortadan kaldırmayı içerir. Örneğin, kişi, zihne gelen düşünceler üzerinde düşünmemeli, düşünceleri itmemeli veya cinsel ilişki sırasında düşünceleri nötralize etmeye çalışmamalıdır. Amaç, rahatsızlığı tolere etmek ve cinsel ilişkiyi bilinçli bir şekilde yaşamaktır.
Tetikleyicilerden Kaçınmak Neden İşe Yaramaz
ERP, OKB’si olan kişiler için klinik olarak faydalıdır çünkü bir korkunun karşısına çıkmanın zıttı, ondan kaçınmaktır. Korkulan uyaranlardan kaçınma, OKB’si olan birçok kişinin başvurduğu bir yoldur, ancak kaçınma bir kompulsiyondur ve OKB’yi besler.
Bir şeyi kaçındığınızda, beyninize doğrudan kaçındığınız şeyin tehlikeli olduğunu söylüyorsunuz. Bu nedenle, tehlike aslında mevcut olmadığında bile, cinsel ilişki OKB’si olan kişi için giderek daha “tehlikeli” hale gelir. OKB tetikleyicilerinizden ne kadar çok kaçınırsanız, korkunuz o kadar büyür.
Girici düşünceler yüzünden cinsel ilişkiden kaçınarak, kişi hiperaktif OKB beynine, beyninin gönderdiği yanlış alarmların gerçek alarmlar olduğunu ve bunlara dikkat edilmesi gerektiğini sinyal verir. Peki, beyin ne yapar? Daha sık ve yoğun alarmlar gönderir, çünkü sonuçta beyin sizi güvende tutmaya çalışıyor.
Kompulsif Cinsel Aktivite
Bazı kişiler cinsellikten kompulsif olarak kaçınırken bazı kişiler cinselliği takıntıları hakkında netlik ve kesinlik aramak için bir kontrol kompulsiyonu olarak kullanır. Bu durumda, OKB’yi tedavi etmeye yardımcı olmak için tepki önleme yöntemi kullanılır.
OKB temalarına dayalı kompulsif cinselliğin yaygın örnekleri aşağıda listelenmiştir.
Cinsel Obsesyonlar
Pedofilik takıntılara sahip olan veya aile üyeleri veya hayvanlarla ilgili istenmeyen cinsel düşünceler gibi diğer cinsel takıntılara sahip kişiler, partnerleri veya diğer kişilerle cinsel ilişkiye girerek, partnerlerinden uyarıldıklarını doğrulama amacı güdebilirler.
OKB ile başa çıkan kişi için bu, kendilerine pedofil olmadıklarını, aile üyeleri veya hayvanlarla cinsel ilişkiye girme arzuları olmadığını veya herhangi bir rahatsız edici cinsel eyleme girmediklerini kanıtlamalarına yardımcı olur.
Cinsel Yönelim Obsesyonları
Cinsel yönelim obsesyonları olan kişi, cinsel yönelimini sorgulamasına neden olan girici düşüncelerle başa çıkarken, cinsel yönelimini “kontrol etmek” veya kanıtlamak için biriyle cinsel ilişkiye girebilir. Örneğin, 30 yıldır heteroseksüel olarak tanımlanan bir kişi, aynı cinsiyete yönelik gelen cinsel inatçı düşünceler nedeniyle cinsel yönelimlerini sürekli olarak sorgulamaya başlayabilir.
Bu durum, herhangi bir cinsel yönelim için geçerlidir. Homoseksüel olarak tanımlanan biri, OKB’si cinsel yönelimlerine yapıştığı için kendisinin gerçekten homoseksüel olup olmadığını sürekli olarak sorgulayabilir. Bu tür cinsel yönelim obsesyonlarında kaygı genellikle, cinsel yönelim konusunda %100 emin olma isteğinden kaynaklanır.
Hatırlatma olarak, OKB’nin girici düşünceleri ego-distoniktir. Cinsel yönelim takıntıları, kişinin gerçek cinselliği konusunda bir inkâr anlamına gelmez.
İlişki Obesyonları
İlişki obsesyonları yaşayan biri (örneğin, partnerlerinin veya ilişkilerinin “doğruluğu” ile ilgili girici düşünceler), partnerlerinin kendilerini “yeterince” uyarıp uyarmadığını kontrol etmek için cinselliği kullanabilir. Bu, fiziksel uyarılmayı kontrol etmek veya cinsel ilişki sırasında içsel duyguları zihinsel olarak kontrol etmek şeklinde olabilir.
Bu durumlarda, kişi kompulsif cinsel aktiviteyi ortadan kaldırmak için tepki önleme yöntemini kullanmalıdır. Fiziksel kontrol veya duyguların ve uyarılma seviyelerinin zihinsel olarak kontrol edilmesi, OKB’si olan kişiler arasında çok yaygındır ve kompulsif bir davranıştır.
Zihinsel ve Fiziksel Kontrol
Kompulsif kontrol, beyne takıntıların anlamlı olduğunu ve onlara dikkat edilmesi gerektiğini bildirir. Kontrol, OKB’yi besler ve genellikle kişiyi daha da kafa karışıklığına sokar çünkü kontrol, kişinin organik duygularını seyreltir. İnsanlar, düşünceler, duygular veya anılar gibi bir şey üzerinde tekrar tekrar düşündüklerinde, zamanla daha belirsiz hale gelir.
Bir diğer sert gerçek ise, neyi arıyorsanız, genellikle onu bulmanızdır. Örneğin, danışanlar uyarılma belirtileri için genital bölgelerini kontrol ettiklerinde, belirli bir vücut parçasına verdikleri dikkat nedeniyle bir şeyler hissetme olasılıkları vardır.
OKB’de Kesinlik Arayışı
Kontrol, aynı zamanda obsesyonlar hakkında kesinlik aramanın bir yoludur. OKB, belirsizliği tolere edememe ile karakterizedir. OKB’si olan birey, cinsel yönelimleri, ilişki durumu vb. hakkında %100 kesinlik elde etmeye çalışır, ancak gerçek şu ki kesinlik kimse için mevcut değildir.
OKB tedavisinin temel bir parçası, belirsizlikle yüzleşmek ve onu kabul etmektir. Bu, kişinin müdahaleci düşüncelerine şu şekilde yanıt vermesi anlamına gelir: “Belki evet, belki hayır, ama bu düşüncelerle ilgilenmeyeceğim çünkü bu faydalı değil.
İlaçların Etkileri
OKB’nin, Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından bir zamanlar hem fiziksel hem de mental sağlık açısından en sarsıcı 10 hastalıktan biri olarak sıralanmasının bir nedeni var. Bu, işkence edici bir zihinsel hastalıktır.
ERP, OKB tedavisinde altın standarttır ve çalışmalarda bu bozukluğu tedavi etmedeki etkinliği gösterilmiştir, ancak OKB’si olan birçok kişiye beyin kimyasını yönetmeye yardımcı olabilecek ve bazı takıntıların ağırlığını hafifletebilecek ilaçlar reçete edilir. İlaçlar ayrıca hastaların ERP çalışmalarını yürütmelerine de yardımcı olabilir.
İlaçların Cinsel Fonksiyon Üzerindeki Etkisi
İlaç kullanma kararı, diğer şeylerin yanı sıra, kişinin cinsel fonksiyonu gibi şeylerden ödün vermek anlamına gelebilir. Örneğin, ilaçlar cinsel isteği azaltan veya orgazma ulaşmayı zorlaştıran yan etkilere sahip olabilir. Bu sebeple tüm ilaç yönetimi hakkında bir psikiyatrist ile danışmak önemlidir ve tavsiye edilir.
Kaygı ve Uyarılma
İlaç kullanmayan OKB’si olan kişiler de cinsel isteksizlik ve orgazma ulaşma güçlüğü yaşayabilirler. Kaygı tek başına uyarılmayı etkileyebilir ve bu, uyarılmanın eksikliğini takıntılarının doğru olduğuna dair bir kanıt olarak yorumlayan OKB’si olan kişi için tetikleyici olabilir.
OKB’yi Farkındalıkla Yönetmek
Farkındalık (mindfulness) becerileri, OKB yönetiminin temel taşlarından biridir. Farkındalık, diğer adıyla kabul, düşünceleri, imgeleri, duyguları, dürtüleri ve hisleri yargılamadan fark etmeyi ifade eder.
Farkındalık, beynin ürettiği düşüncelerin ve duyguların varlığını yargılamadan kabul etmekle ilgilidir. Bu, düşüncelerini nefret eden OKB’si olan kişi için zordur, ancak iyileşmenin kritik bir parçasıdır. Gerçek şu ki, düşünceler, imgeler ve duygular sorun değildir. Sorun, kişinin onlara karşı tepki verme şekli, kompulsif ve dirençli bir şekilde olmasıdır.
Düşünceler, basitçe, zihnimizdeki kelimelerdir. Bu kelimeler harflerden oluşur ve bu harfler heceleri oluşturur. Düşünceler genellikle gerçekler değildir ve asla tehdit değildir, bu OKB’si olan kişinin anlaması için zor bir durumdur. Kişi otomatik olarak kelimelere ve duygulara anlam yükler, bu da onları obsesyon-kompülsiyon döngüsünde sıkışmış halde tutar.
Düşünceler Sadece Düşüncedir
Her düşünce ve duygu önemli veya anlamlı değildir. Her düşünce ve duyguya dikkat edilmesi gerekmez. Neyin yardımcı olup neyin yardımcı olmadığını ve neye dikkat edeceğinizi siz karar verirsiniz. Beyninizden ne geçtiğini seçme şansınız olmasa da, onunla ne yapacağınız konusunda söz hakkınız vardır.
Farkındalık Cinsel İlişki Sırasında Nasıl Yardımcı Olabilir?
Farkındalık becerileri, cinsel birliktelik sırasında OKB’si olan kişiler için yardımcı olabilir. Bu, cinsel aktivite sırasında gelen her şeyi fark etmek ve kabul etmek, dikkatini cinsel deneyime geri getirmeyi içerir.
Düşüncelerle cinsellik sırasında var olmak, ancak onlara kompulsif bir şekilde tepki vermemekle ilgilidir. Cinsel birliktelik sırasında bir farkındalık tepkisi şu şekilde olabilir: “Tamam, bu bir düşünceydi. Burada olabilirken ben mevcut anla yeniden ilgileniyorum.”
Girici Düşüncelerle Cinsel Birliktelik Sırasında Baş Etme
Amaç, cinsellik sırasında hiçbir müdahaleci düşünce yaşamamak değildir; çünkü bu kontrolünüz dışında bir durumdur. Seks sırasında veya herhangi bir zamanda zihninizden ne geçeceğini seçemezsiniz. Ayrıca, müdahaleci düşüncelerin orada olması oldukça olasıdır.
Düşünceler, orgazmdan hemen önce veya tüm cinsel deneyim boyunca ortaya çıkabilir. Bu tamamen doğaldır. Burada yapmanız gereken düşüncelerle kompulsif bir şekilde ilgilenmemek veya onlara anlam yüklememek. Onların sizinle birlikte var olmalarına izin verin, ne kadar rahatsız edici olursa olsun.
Birçok kişi rahatsız edici düşünce ve duygulardan kaçınmaya o kadar heveslidir ki, bu sadece onları daha uzun süre tutar. Farkındalığın düşünceler ve duygular üzerinde paradoksal bir etkisi vardır. Başka bir deyişle—karşı koyduğumuz şey, devam eder. Düşüncelerin ve duyguların varlığını kabul ve onayladığımızda, onların gelmesine ve gitmesine özgürce izin veririz.
Son Düşünceler
OKB cinselliği daha zor hale getirebilir, ancak zor olması imkansız olduğu anlamına gelmez.
ERP tedavisi ile birlikte farkındalık becerilerinin kullanılması sayesinde, cinsellik daha yönetilebilir ve hatta keyifli hale gelebilir.”
Yazar: Alegra Kastens
Çeviren: İlayda Demir
Çeviri Kaynağı: How OCD Can Impact Your Sex Life
Nöropsikolog İlayda Demir 
Yorum bırakın