Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) nedir?

Uzun bir gün geçirdiniz ve yatmaya karar verdiniz. Aniden dış kapıyı kilitlememiş olabileceğinizi düşündünüz. Endişelendiniz ve kapının kilitli olup olmadığına bakmaya gittiniz. Kapının kilitli olduğundan emin olduktan sonra rahatlayıp yatağa döndünüz. Bu tür kaygılar belli bir seviyeye kadar, çevrenizle ilgili dikkatli olmanızı sağlayacağı için iyidir. 

Ancak bazen, bu düşünceler tekrarlayıcı, ısrarcı, istenmeyen ve müdahaleci şekilde olabilir. Gidip kapıyı kontrol edebilir ve kilitli olduğundan emin olabilirsiniz ama yatağa döndüğünüzde tekrar endişelenmeye başlarsınız. Gidip kapıyı tekrar kontrol edip yatağınıza dönersiniz ama endişeniz hâlâ devam eder. Sizi sürekli kaygılı hissettiren ve günlük hayatınızı etkileyen bu tekrarlayıcı düşünceler obsesyon (takıntı) olarak bilinir.

Obsesyonlar değişebilir; bazı insanlar temizlik konusunda obsesiftir. Örneğin; ellerini bir dakikadan daha kısa bir süre önce yıkamış olsalar bile ellerinde mikrop olduğundan endişe edebilirler. Obsesyonların (saplantıların) genellikle aşağıdaki gibi temaları vardır:

• Kirlenme veya kirlenme korkusu
• Şüphe duyma ve belirsizliğe tahammül etmekte zorluk çekme
• Düzenli ve simetrik şeylere ihtiyaç duymak
• Kontrolü kaybetmek ve kendinize veya başkalarına zarar vermekle ilgili agresif veya korkunç düşünceler
• Saldırganlık veya cinsel veya dini konular dahil olmak üzere istenmeyen düşünceler

OKB’si olan kişiler şiddetli kaygı ve sıkıntı yaşarlar. Bu kaygıyı gidermek için kompulsiyon olarak bilinen bazı tekrarlayıcı eylemlerde bulunurlar.

OKB kompulsiyonları, gerçekleştirmek zorunda hissettiğiniz tekrarlayıcı davranışlardır. Bu tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemler, OKB’den muzdarip insanlara geçici bir rahatlama sağlar. Obsesif düşüncelerinizi kontrol etmenize yardımcı olacak kurallar veya ritüeller oluşturabilirsiniz. Bu kompulsiyonlar aşırıdır ve genellikle düzeltmeyi amaçladıkları sorunla gerçekçi bir şekilde ilişkili değildir.Şiddetli vakalarda, bu tür eylemleri tekrar tekrar gerçekleştirme dürtüsü, kişinin günlük yaşam aktivitelerini ciddi şekilde engelleyebilir. Obsesyonların bu döngüsel oluşumu ve ardından gelen kompülsif davranış, bir kişinin günlük yaşamla başa çıkma yeteneğini engellemeye başladığında, burada OKB’den bahsedebiliriz.

OKB’nin belirtileri nelerdir?

OKB, bir kişinin kompulsif davranışlarını gözlemleyerek tespit edilebilir. En yaygın semptom türleri şunlardır:

Temizlik: Sürekli kirlenme korkusu olan kişiler; defalarca ellerini yıkarlar ve evi temizlerler. Kirlenme kaygısı sebebiyle başkalarının dokunduğu nesnelere dokunmaktan, el sıkışmaktan, ortak tuvaletleri kullanmaktan kaçınabilirler. 

Düzen: Bazı insanlar simetri ve düzene takıntılıdır. Kaygılarını gidermek için tekrar tekrar kitapları, çatal-bıçakları yeniden düzenlerken veya halıları, yastıkları ve minderleri hizalarken görülebilirler. Nesneler düzenli olmadığında veya belirli bir yöne baktığında yoğun stres yaşarlar. 

İstifçilik: Herhangi bir şeyi elden çıkarmayı imkansız bulan insanlar. Görünür bir sebep olmadan eski gazeteleri, kıyafetleri, postaları ve diğer nesneleri toplarlar.

Sayma: Bu tür insanlar, bir merdivendeki basamak sayısı veya bir koridordaki ışıkların sayısı gibi günlük yaşamda kullanılan eşyalarını ve diğer nesneleri tekrar tekrar sayarlar. Sayıyı kaybederlerse geri dönüp yeniden başlarlar.

Güvenlik: Bazı insanlar güvenlik konusunda mantıksız korkulara sahiptir; kapı ve pencerelerin güvenli olup olmadığını, sobanın kapalı olup olmadığını vb. sürekli kontrol ederler.

Tanıdığınız herhangi bir kişide bu tür davranışlar gözlemlerseniz, onunla konuşmayı deneyebilir ve yardım için bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeye teşvik edebilirsiniz.

OKB’ye ne sebep olur?

OKB’ye neyin neden olduğu net olarak bilinmemekle birlikte, bilinen bazı faktörler şunlardır:

Genetik faktörler: OKB bazen ebeveynden miras alınabilir.

Biyolojik/nörolojik faktörler: Bazı araştırmalar, OKB gelişimini beyindeki serotoninin kimyasal dengesizliğine bağlamaktadır.

Yaşam Değişiklikleri: Bazen, yeni bir iş veya bir çocuğun doğumu gibi büyük hayat değişiklikleri, bir kişiye daha fazla sorumluluk yükler. Bu OKB’yi tetikleyebilir.

Davranışsal faktörler: Son derece düzenli, düzenli, titiz ve küçük yaşlardan itibaren işin başında olmayı seven kişilerde bazen OKB gelişme riski vardır.

Kişisel deneyim: Şiddetli travma yaşamış bir kişinin OKB’den etkilenmesi muhtemeldir. Örneğin, evde fare zehrine dokunarak ciddi bir kızarıklık kapmak, el yıkama kompulsiyonlarına yol açabilir.

OKB’nin Şiddeti

OKB genellikle ergenlik çağında veya genç yetişkinlik yıllarında başlar, ancak çocuklukta da başlayabilir. Semptomlar genellikle kademeli olarak başlar ve çeşitli zamanlarda şiddettinde değişiklikler görülebilir. Yaşadığınız obsesyon ve kompulsiyon türleri de zaman içinde değişebilir. Daha fazla stres yaşadığınızda semptomlar genellikle kötüleşir. 

OKB Tedavisi

OKB tedavisinde bilişsel davranışçı terapi (BDT) gibi terapilerin tek başına yeterli olduğu bulunmuştur ve tedavi gören çoğu insan tamamen iyileşir. OKB’nin ciddiyetine bağlı olarak daha ağır vakalarda ilaç reçete edilir; antidepresanlar genellikle kaygıyı hafifletmeye yardımcı olmak için reçete edilir.

OKB’li Bir Kişiye Bakım Vermek

OKB’si olan birinin yanında olmak bazen zorlayıcı bir hal alabilirr. Bu noktada karşınızdaki kişinin kaygısıyla elinden geldiğinceiyi şekilde baş etmeye çalıştığını hatırlamak önemlidir. Yardım alma konusunda karşınızdaki kişiyi cesaretlendirebilirsiniz. Çoğu kişi yardıma ihtiyacı olduğuna inanmadığından ve bazı durumlarda OKB’si olan kişiler saplantılarından dolayı bir utanç duygusu hissettiğinden, tedavi fikrini hemen kabul etmeyebilir. Israrcı olmadan profesyonel yardım almanın bir seçenek olduğunu hatırlatın. 

Kendinizle Nasıl İlgilenmelisiniz?

Güvendiğiniz biriyle konuşmak, OKB ile başa çıkmanıza yardımcı olabilir. Takıntılarınızla ilişkili korkuyu önemli ölçüde azaltmaya yardımcı olabilir. Fiziksel aktivite, örneğin spor yapmak kaygıyı azaltabilir ve sizi rahatsız eden düşüncelerden kaçınmanıza yardımcı olabilir. Ancak bunlar genellikle anlık çözümlerdir. Kendinize yardım etmek için yapabileceğiniz en önemli şey bir ruh sağlığı uzmanına ulaşmaktır. Obsesyonlarınız ve kompulsiyonlarınız yaşam kalitenizi etkiliyorsa, doktorunuza veya ruh sağlığı uzmanınıza görünün.